Kaynaklı genel rehber
“Asperger sendromu” geçmişte otizmle ilişkili gelişimsel özellikleri tanımlamak için ayrı bir tanı adı olarak kullanılmıştır. Bu terim bugün de bazı kişiler tarafından kendi deneyimini anlatmak için kullanılabilir. Ancak bir tanı terimi, kişinin iletişim biçimini, ilgi alanlarını, güçlü yanlarını veya hangi desteğe ihtiyaç duyduğunu tek başına açıklamaz.
Güncel tanı çerçevesinde ne değişti?
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinin (CDC) DSM-5 tanı ölçütleri açıklamasında, DSM-IV döneminde otistik bozukluk, Asperger bozukluğu veya başka türlü adlandırılmamış yaygın gelişimsel bozukluk tanısı almış kişilerin otizm spektrum bozukluğu tanısı altında değerlendirilmesi gerektiği belirtilir. Böylece Asperger, DSM-5 çerçevesinde ayrı bir tanı başlığı olarak kullanılmaz.
Bu sınıflandırma değişikliği kişinin geçmiş deneyimini veya kendisini tanımlamak için seçtiği sözcüğü geçersiz kılmaz. Sağlık Bakanlığının bazı bilgilendirme materyallerinde de Asperger adı, otizm spektrumu için geçmişte kullanılan adlandırmalar arasında yer alabilir. Resmî belgelerin tarihini ve hangi sınıflandırmayı kullandığını kontrol etmek bu nedenle önemlidir.
Asperger adı kişinin ihtiyaçlarını anlatmaya yeter mi?
Hayır. Bir kişiyi yalnızca bu adla tanımlamak; iletişim, duyusal deneyim, öğrenme, günlük yaşam veya çevresel destek ihtiyaçlarını bilmemizi sağlamaz. Otistik kişilerin deneyimleri birbirinden farklıdır. Bir kişinin becerileri, tercihleri veya desteğe ihtiyacı yalnızca etikete bakılarak varsayılmamalıdır.
Bazı kişiler “Asperger” sözcüğünü kendi kimliğini veya geçmiş tanısını anlatmak için kullanmayı sürdürebilir. Kişinin kendisi için tercih ettiği dili gözetmek saygılı bir iletişim sağlar. Sağlık kayıtları ve değerlendirmelerde ise güncel sınıflandırma ile kişinin öyküsünü nitelikli uzmanlar birlikte ele almalıdır.
Değerlendirme nasıl yapılır?
CDC, otizm değerlendirmesinde bakım verenlerin çocuğun gelişimine ilişkin aktardıkları bilgiler ile uzmanın davranış gözleminin önemli olduğunu; tek bir tarama veya değerlendirme aracının tanı için tek başına kullanılmaması gerektiğini belirtir. Bir çevrim içi yazı ya da kontrol listesi kişiye tanı koyamaz.
Türkiye’de otizm spektrumuyla ilgili genel bilgi ve tarama programı için Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün kaynaklarına bakılabilir. Çocuğun gelişimiyle ilgili kaygılar, çocuğu tanıyan nitelikli sağlık ve eğitim uzmanlarıyla görüşülmelidir. Bu yazı kişiye özel yönlendirme yerine geçmez.
Kaynaklar
- CDC — Clinical Testing and Diagnosis for Autism Spectrum Disorder (DSM-5 ölçütleri ve değerlendirme bilgisi; İngilizce; erişim: 9 Ekim 2026).
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — Otizm Spektrum Bozukluğu (genel bilgilendirme; erişim: 9 Ekim 2026).
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — Otizm Spektrum Bozukluğu Tarama ve Takip Programı (erişim: 9 Ekim 2026).
Yazar: Ufuk Çelik · Son güncelleme: 9 Ekim 2026.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi veya kişiye özel sağlık/eğitim önerisi değildir.